Trang chủ Blog Văn học Vè là gì? Đặc điểm nội dung và nghệ thuật của thể loại vè

Vè là gì? Đặc điểm nội dung và nghệ thuật của thể loại vè

Vè là gì? Hãy cùng chúng tôi làm sáng tỏ điều đó, đồng thời tìm hiểu xem các đặc điểm nội dung và nghệ thuật của thể loại vè dân gian là gì.

Khái niệm vè là gì?

Vè là một thể loại văn vần – tự sự dân gian. Người xưa dùng vè để kể chuyện: kể chuyện vừa xảy ra trong nước (vè lịch sử), trong làng (vè thế sự), kể chuyện về nhà mình (vè than thân), kể chuyện về sự vật (vè chim, cá, hoa, quả, rau,…). Tùy theo nội dung và tính hấp dẫn được phản ánh mà quyết định sự lan rộng, phổ biến của bài vè ấy.

Vè không chỉ kể lại sự kiện mà còn bày tỏ thái độ, quan điểm và bình giá của nhân dân đối với sự kiện và nhân vật nào đó.

Về nguồn gốc, mặc dù không thể xác định chính xác thời điểm xuất hiện của thể loại vè dân gian, nhưng được cho rằng nó đã phát triển chủ yếu trong giai đoạn phong kiến và cận đại (từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX), đặc biệt sau thời kỳ Trịnh-Nguyễn phân tranh. Xuất hiện của vè có thể coi là một tiến bộ mới trong văn tự sự dân gian.

Dựa theo nội dung, có thể chia vè ra làm nhiều thể loại khác nhau. Có những bài vè lịch sử mang hình thức như những câu truyện (truyện vè), trong đó có cốt truyện, có nhân vật, dài hàng trăm câu kể về một sự tích anh hùng hay chuyện lịch sử.

Vè thế sự thường tường thuật và bình luận về những sự kiện có tính chất thời sự trong cộng đồng; do đó thường được coi như một hình thức báo chí truyền miệng (khẩu báo). Vè than thân có nội dung tâm tình, gần với ca dao. Lại có những bài vè kể chuyện về sự vật được trẻ em rất yêu thích, chẳng hạn như: vè chim, vè hoa quả,…

Đặc điểm nội dung của vè dân gian là gì?
Đặc điểm nội dung của vè dân gian là gì?

Đặc điểm nội dung của vè dân gian là gì?

Vè là một thể loại văn học dân gian độc đáo, có nhiều đặc điểm độc đáo về nội dung, thể hiện sự phản ánh sâu sắc về cuộc sống và suy nghĩ của người dân lao động Việt Nam thông qua những lời kể bằng văn thơ đơn giản và mộc mạc. Dưới đây, chúng ta sẽ khám phá các đặc điểm quan trọng về nội dung của thể loại vè.

Đặc điểm đầu tiên của vè là tính thời sự. Nó phản ánh sự kiện và nhân vật thực tế, những điều đang xảy ra trong xã hội và cuộc sống hàng ngày. Vè thường chia sẻ những thông tin mới nhất, và những sự kiện, con người trong vè thường thu hút sự quan tâm của cộng đồng địa phương.

Tính địa phương cũng là một đặc điểm quan trọng của vè. Thể loại này thường gắn liền với một địa phương cụ thể và thường chỉ phổ biến trong vùng đó. Tuy nhiên, khi một sự kiện nào đó có tính tiêu biểu, vè có cơ hội trở nên nổi tiếng và phổ biến rộng hơn, trở thành một phần của văn hóa quốc gia.

Tính thời sự trong các bài vè thường được thể hiện thông qua việc phản ánh sự kiện và người tham gia một cách cụ thể và chính xác. Vè ít có yếu tố hư cấu trong nội dung, và thời gian, không gian, cũng như nhân vật và sự kiện thường được xác định rõ ràng. Điều này làm cho vè trở thành một nguồn thông tin đáng tin cậy về cuộc sống và sự kiện tại địa phương.

Nội dung của vè thường là một câu chuyện có tình tiết, nhân vật và mâu thuẫn, xung đột. Phần mở đầu có một số bài vè thường sử dụng các công thức như “Lẳng lặng mà nghe…,” nhằm mục đích thu hút sự chú ý của người nghe. Tuy nhiên, cũng có một số bài vè trữ tình có kết cấu linh hoạt hơn, phù hợp với nội dung như vè than thân, trách phận, và giãi bày tâm trạng.

Có thể nói, vè là một thể loại văn học dân gian đa dạng và độc đáo với nội dung thường phản ánh cuộc sống và văn hóa địa phương thông qua lời kể và văn thơ đơn giản nhưng sâu sắc. Các đặc điểm nghệ thuật của vè làm cho nó trở thành một phần quan trọng của văn hóa dân gian Việt Nam.

Đặc điểm nghệ thuật của vè dân gian là gì?
Đặc điểm nghệ thuật của vè dân gian là gì?

Đặc điểm nghệ thuật của vè dân gian là gì?

Với tính chất truyền miệng từng rất phổ biến ở nước ta trong thời kỳ phong kiến, thể loại vè dân gian có nhiều đặc điểm nghệ thuật độc đáo và thú vị. Trong vè, chúng ta có thể nhận thấy sự đa dạng và tự do trong việc sử dụng các thể thơ dân gian. Tùy thuộc vào đề tài và sở thích của người sáng tác, vè có thể sử dụng các thể thơ khác nhau như 4 chữ, 5 chữ, lục bát, song thất lục bát, nói lối, hoặc thậm chí là kết hợp các thể thơ này tùy theo tình hình cụ thể.

Cũng có loại vè lại là một bài dân ca như vè hát giặm ở Nghệ An, Hà Tĩnh (các tỉnh khác không có hình thức dân ca này). Bài hát giặm thường là một bài dài gồm nhiều khổ, mỗi khổ thường gồm 5 câu, mỗi câu 5 tiếng. Hai câu dưới, tiếng cuối cùng đều là vần trắc. Câu thứ 5 lặp lại câu thứ tư, thay đổi đi vài tiếng để nhấn ý cho mạnh hơn. Chẳng hạn:

“Nội trần gian không ai có
Nội dưới trời không ai có.”

hay:

“Nước chè xanh thơm ngát
Nước chè tàu thơm ngát.”

Một đặc điểm độc đáo của vè là các câu vè thường ngắn gọn, có vần, và lời lẽ đơn giản. Điều này giúp cho vè dễ dàng nhớ và lưu truyền trong cộng đồng dân gian. Yếu tố vần thường được chú ý, tạo nên sự nhấn mạnh trong văn bản, trong khi các yếu tố khác có thể không được chú trọng quá nhiều.

Về mặt ngôn ngữ và thể thơ, vè dân gian thường sử dụng một ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, và thường dựa vào các thể thơ dân gian khác nhau. Kết cấu của vè thường tuân theo mô hình của một tác phẩm tự sự, với sự xuất hiện của phần mở đầu, diễn biến và kết thúc. Mỗi câu chuyện vè thường bao gồm tình tiết, nhân vật và mâu thuẫn, xung đột. Tuy vè có sự đa dạng trong hình thức, nhưng thường mang nét tự nhiên, thô sơ và mộc mạc, ít sử dụng các yếu tố tượng trưng. Ngôn ngữ của vè đậm chất địa phương, sử dụng các từ ngữ địa phương hoặc thậm chí có thể chứa các từ ngữ Nôm. Tác giả vè tập trung vào việc truyền đạt thông tin cụ thể về sự kiện và nhân vật mà ít quan tâm đến việc trau chuốt hình thức văn viết.

Tất cả những đặc điểm nghệ thuật này đều làm cho vè trở thành một thể loại văn học dân gian độc đáo và thú vị, phản ánh cuộc sống và tư duy của người dân Việt Nam thông qua lời kể và văn thơ đơn giản nhưng sâu sắc.

Lời kết

Có thể nói, vè là một phần quan trọng của văn hóa dân gian Việt Nam, thể hiện đời sống tinh thần và sự sáng tạo của những người dân lao động trong xã hội, và là một nguồn tài liệu quý báu giúp chúng ta hiểu hơn về cuộc sống và suy nghĩ của họ.

Văn học dân gian Việt Nam
Văn học dân gian Việt Nam

Như vậy, qua chia sẻ ở bài viết này, bạn đã phần nào nắm được khái niệm vè là gì, hay các đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của vè, từ đó thêm yêu quý hơn và gìn giữ thể loại văn học dân gian đặc biệt này của dân tộc.

Còn có rất nhiều các thể loại văn học dân gian Việt Nam khác, bạn có thể tham khảo trong những bài viết dưới đây:

  1. Truyện thần thoại
  2. Truyện truyền thuyết
  3. Truyện cổ tích
  4. Sử thi dân gian
  5. Truyện ngụ ngôn
  6. Truyện cười dân gian
  7. Ca dao – dân ca Việt Nam
  8. Tục ngữ Việt Nam
  9. Câu đố dân gian
  10. Truyện thơ dân gian Việt Nam
  11. Các thể loại sân khấu dân gian

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

*